"Pure moord op lange termijn,"
Pater Bert Hagendoorns strijd tegen AIDS in Timika
Redacteur WPC
De grootste lokale krant in Papua "Cenderawasih Pos" van donderdag 7 augustus 2003 meldt dat het aantal HIV/AIDS-gevallen in Timika hoger is dan het aantal in Merauke en andere plaatsen in Papua. "Er wordt geen serieuze aandacht aan de AIDS-problematiek besteed. Zolang er geen mensen dood neervallen op straat, word ik niet geloofd en doet de lokale overheid alsof er niets aan de hand is, " aldus pater Bert Hagendoorn, al sinds 1971 in West Papua en onvermoeibaar in zijn strijd tegen AIDS.
Bert Hagendoorn, 61 jaar, woont sinds vier jaar in Timika en maakt zich grote zorgen over de enorme groei van het aantal HIV/AIDS-gevallen in Timika. In zijn bescheiden huiskamer staan dozen vol met voorlichtingfolders en gratis condooms voor de bezoekers van de plaatselijke rosse buurt. Vanvavond worden ze uitgedeeld, zo verduidelijkt Hagendoorn. Of het helpt weet hij zo gauw niet maar je moet wat. "Twee op de drie mensen in Timika is besmet. Het gaat om 448 HIV-geïnfecteerden en AIDS gevallen. Als je de WHO-sleutel (World Health Organization) hierop toepast, heb je het over 44.800 gevallen, omdat ervan uit gegaan wordt dat een normaal functionerende medische dienst slechts 1 procent van de HIV-infecties ontdekt. De leeftijdsgroep waarin de meeste HIV besmet zijn is de leeftijdscategorie van 20-40 jaar, de werkende klasse en categorie van mensen met gezinnen. Over 5 tot 6 jaar is die groep met de helft uitgedund als je je bedenkt 60% in die categorie besmet is. De economie ligt dan op z'n gat en zo'n 9000 kinderen zijn dan wees geworden."
AIDS-hospitaal
Pater Bert, zoals hij hier bekend staat, nam eind 2002 het initiatief om een stichting in het leven te roepen die zich bezighoudt met het begeleiden van HIV-geïnfecteerde patiënten en hun gezinnen of huisgenoten, Yayasan Peduli AIDS Timika (Stichting bekommerd om AIDS). "Home Care" is een van de speerpunten, het begeleiden van families met HIV/AIDS-besmette familieleden, zorg voor de meest schrijnende gevallen. Momenteel zoekt hij geld voor een AIDS-hospitaal. "Het uitgangspunt blijft thuiszorg door de familie, maar de werkelijkheid is helaas anders. Vandaar dit initiatief. Het lokale ziekenhuis in Timika vangt alleen de gevallen op die specifieke medische hulp nodig hebben. Zodra dat niet meer het geval is ontslaat het ziekenhuis ze en in sommige gevallen wil de familie ze ook niet meer opvangen als eenmaal bekend is dat hij of zij AIDS heeft. Voor deze gevallen biedt een ziekenhuis uitkomst, ieder mens heeft recht op een menswaardig einde tenslotte." Helaas is er al een aantal schrijnende gevallen bekend: doodzieke familieleden met AIDS die achtergelaten zijn in het bos, levend verbrand of in de rivier gegooid. Pater Hagendoorn: "Ik vind het onacceptabel dat een familie een eind maakt aan een leven omdat ze zich geen raad meer weten." De pater wil daarom ongeveer 8 units bouwen, 1 unit kost ongeveer 120 miljoen rupiah, ongeveer 12.000 Euro. Een unit heeft 6 tot 12 bedden. Totaal is er dus ongeveer 960.000.000 rupiah, dat wil zeggen 96.000 euro nodig. Tot nu toe is er 40 miljoen rupiah verzameld, niet eens genoeg voor 1 unit. Als je je bedenkt dat Timika momenteel (cijfers van okt. 2003, red.) ongeveer 44.800 HIV/AIDS-gevallen heeft op ongeveer 75.000 inwoners is dat geen rooskleurig plaatje. De pater wil echter ergens beginnen, dan maar met 1 unit want: "Het psychologische effect van een dergelijk ziekenhuis is enorm, een plek waar je opgevangen wordt terwijl je AIDS hebt."
Kastje naar de muur
Het rijke Freeport had aanvankelijk 20.000 dollar toegezegd voor het ziekenhuis, maar trok zich terug omdat het "een maatschappelijk probleem is en dus de lokale regering hierin zijn verantwoordelijkheid moet kennen". De lokale regering op zijn beurt wijst met het vingertje naar Freeport; zij zijn degenen die de ziekte hier gebracht hebben en dus moeten zij maar betalen.
Overigens had de plaatselijke regering vorig jaar een heuse commissie in het leven geroepen, de KPAD (Komisi Penangulangan AIDS Daerah, AIDS-bestrijdingscommissie). Om te kunnen functioneren heeft de KPAD echter een officiële aanstelling oftwel een SK (surat keputusan) van de bupati (burgemeester) nodig. De bupati, Clemens Tinal van de Umungme-stam, is echter zelden op kantoor en dus komt de surat keputusan er maar niet. Pater Bert: "De bupati zegt dat hij 'sangat peduli', oftewel 'zeer betrokken' is bij het AIDS-probleem, maar verder doet hij niets. Contact krijg je niet met hem, probeer hem maar eens te pakken te krijgen, vrijwel onmogelijk. Het is triest, maar veel sleutelfiguren zijn Papua's die op posities zitten waar ze echt iets kunnen betekenen voor hun volk, maar ze laten het bijna allemaal afweten." Intussen vindt de meest logische partij, Dinas Kesehatan (lokale gezondheidsdienst), dat het de verantwoordelijkheid van KPAD is, want "die is er speciaal voor in het leven geroepen." KPAD blijft herhalen dat het niets kan doen zolang het niet officieel is aangesteld. Intussen krijgt Pater Bert geen steun.
Zoals gezegd, tegen beter weten in wordt voorlopig begonnen met 1 unit: "Als die ene unit er eenmaal is zien we wel verder, want wie verzorgt ze straks en wie geeft ze te eten?" Hoewel dat nog niet duidelijk is, maakt de pater zich daar niet al te grote zorgen over: "Er zijn een hoop mensen die wat willen doen en wie weet komt Freeport tegen die tijd ook over de brug, als het schaamrood ze net iets te rood op de kaken wordt."
Enkele statistieken
Het aantal HIV-geïnfecteerden bedroeg in mei dit jaar 363, als we hier de sleutel van de WHO op los laten, betekent dit dat het werkelijke aantal geïnfecteerden 36.300 bedraagt. Het aantal nieuwe geïnfecteerden stijgt explosief. Zet deze stijgende lijn voort dan mogen rekenen op ongeveer 50.000 geïnfecteerden aan het einde van dit jaar. Dat betekent dat meer dan de helft van de bevolking van bijna 80.000 tegen het einde van 2003 geïnfecteerd is. Het ligt in de verwachting dat de grafiek van het aantal AIDS-patiënten dat van het aantal HIV-patiënten volgt met een tussentijd van drie tot vijf jaar.
Leeftijdscategorie
Zorgwekkend is tevens de leeftijdscategorie van de HIV/AIDS-gevallen: de meesten zijn 20 tot 40 jaar, de leeftijdscategorie die gezinnen sticht en werkt. Dit houdt in dat over een paar jaar (3 tot 5 jaar) de helft van de bevolking op bed ligt. Nu dat nog niet het geval is zijn dit soort zorgwekkende cijfers maar moeilijk te verkopen. Het betekent ook dat over een paar jaar de helft van de kinderen de zorg voor hun ouders op zich moeten nemen, ervan uitgaande dat ze zelf nog niet besmet zijn, iets wat niet van
kinderen verwacht mag worden. T.a.v. het geslacht van HIV/AIDS-geïnfecteerden in Timika: het aantal geïnfecteerde vrouwen en mannen is nagenoeg gelijk.
Beroepsgroep
Kijken we naar het beroep dat uitgeoefend wordt dan blijkt de grootste groep HIV-geïnfecteerden moeders te zijn nl. 22 procent. Boeren en prostituees komen op de 2de plek met 19%, een goede 3de zijn Freeport-medewerkers en onderaannemers van Freeport met 10%. Het hoge aantal geïnfecteerde moeders valt te verklaren uit het feit dat het aantal buitenechtelijke seksuele contacten nogal hoog is. Dit is weer een gevolg van het feit dat er een aantal bedrijven is in en rond Timika die salarissen uitbetalen, met Freeport als de grootste. Daardoor hebben mensen het geld dat nodig is om naar een bordeel te kunnen. Het zijn zowel getrouwde mannen als plaatselijke vrijgezellen die graag seks bedrijven in hun vrije tijd. Er is een ruim aanbod van dit soort centra, de bekendste in Timika is 'Kilo Sepulu'. Zoals de naam al zegt bevindt deze rosse buurt zich zo'n 10 kilometer buiten Timika, met 208 prostituees, van wie er 10 HIV-geïnfecteerd zijn (het officiële cijfer voor begin 2003, inmiddels zal dat verdubbeld zijn). Freeport heeft dus een probleem: over 3 tot 6 jaar valt 10% van de werknemers uit. De grootste verspreider blijkt de seksindustrie te zijn, waar het condoom maar matig gebruikt blijkt te worden. Een klein maar wel schokkend percentage zijn de scholieren/jeugd met 2% die steeds jonger seksueel actief blijkt en ook prostitutie bedrijft.
Etniciteit
Ongeveer 75% van de HIV-geïnfecteerden is Papua, 22% immigrant en 3% onbekend. De Papua's die al een minderheid in eigen land dreigen te worden, worden hierbij hard op weg geholpen door AIDS. Kijken we naar de etniciteit van besmette Papua's dan blijkt de grootste groep geïnfecteerden Amungme te zijn; 27%, met Ekari als goede tweede; 24% en de Dani als derde grootste groep, 18%. Met andere woorden: de mobiele berg-Papua's blijken het kwetsbaarst te zijn. Zij brengen vervolgens de ziekte naar het binnenland. De stammen in het berggebied waren vroeger streng als het ging om buitenechtelijke seksuele contacten. Nu voelt men zich niet meer zo gebonden aan wat vroeger was. De bevolking uit de bergen die naar Timika komt voor een verzetje, grijpt de gelegenheid voor ongecontroleerde seks met handen en voeten aan. Veel mannen houden er meer dan een vrouw op na. Omdat er geen medische zorg, dienst of voorlichting is in het binnenland, kun je er redelijkerwijs vanuit gaan dat een groot gedeelte van deze berg-Papua's in het binnenland al geïnfecteerd is met HIV. De werkelijkheid is hoogstwaarschijnlijk nog erger dan de officiële cijfers die hier worden gepresenteerd.
Overigens blijkt 97% van de overbrengers heteroseksueel te zijn en 3% pasgeborenen, homoseksualiteit wordt niet genoemd als een van de oorzaken.
Jeugd
Onder het mom ''redden wat er te redden valt" richt Yayasan Peduli AIDS waar het bestrijding betreft zich voornamelijk op de jeugd. Hiertoe heeft ook Timika een afdeling van de stichting "PILA" (Pemuda Indonesia Lawan AIDS, Indonesische jeugd tegen AIDS). Onlangs hield PILA Timika een 3-daagse campagne op zo'n 20 scholen in Timika, waarbij voorlichting werd gegeven over de gevaren van vrije seks en de gevolgen van AIDS/HIV-besmetting. Getrainde vertegenwoordigers van PILA richten zich daarnaast op 4 media: Radio, via 2-uur durende talkshows afgewisseld met muziek mogen luisteraars allerhande vragen stellen over AIDS/ HIV. Daarnaast richt PILA haar pijlen op de straatjeugd, formele en informele opvoeding.
De leeftijd van de jeugd die voor het eerst seks heeft daalt snel. Uit onderzoek is gebleken dat 29,2% van de jeugd al seksuele contacten heeft gehad voor het bereiken van de 15-jarige leeftijd.
Groepsseks als vorm van recreatie komt meer en meer voor. Porno is overal te vinden in de vorm van tijdschriften of in de vorm van (VCD) films. Ten slotte blijkt de greep van ouders op hun kinderen af te nemen.
AIDS in Papua
Timika heeft de eerste prijs in Indonesië voor de snelheid waarmee het virus er verspreid wordt. De cijfers van Timika zijn betrouwbaar, in tegenstelling tot vele andere plaatsen in Papua. De Malcontrol Department, malaria-controleafdeling van Freeport, doet de controles. Alle verdachte bloedsamples gaan naar Malcontrol en vervolgens naar Jakarta voor de zogeheten Western Blood Test. Deze test in Jakarta kost ongeveer 400.000 rupiah, die kosten worden betaald door Freeport.
Merauke is wat de aantallen betreft al een stap verder: volgens de Cenderawasih pos van 8 december jl. bedraagt het aantal HIV/AIDS-gevallen volgens de plaatselijke gezondheidsdienst eind maart dit jaar 561 gevallen, waarschijnlijk het topje van de ijsberg die 56.100 bedraagt. Volgens de pater zijn zij het HIV-stadium gepasseerd en zitten ze in het AIDS-stadium. AIDS is er gebracht door Thaise vissers.
In Sorong zijn de cijfers onbetrouwbaar omdat de gezondheidsdienst er niet goed functioneert. De gezondheidsdienst in Sorong beweert slechts enkele HIV-geïnfecteerden te hebben. Volgens Bert Hagendoorn echter wist een van de ziekenhuiszusters in Sorong te vertellen dat ze iedere dag AIDS-patiënten ontvangt voor medicijnen. De plaatselijke gezondheidsdienst erkent echter alleen de Western Blood Test die vrijwel niemand laat uitvoeren omdat het te duur is voor de gewone burger. Het vermoeden van de pater is dat Sorong een vergelijkbare stijging als Timika laat zien.
Pater Bert bevestigt de geruchten over betaling van boeren door het leger in de vorm van prostituees. "Vooral in Agats gebeurt dit. Militairen die in parfumhout (kaju geharu) handelen, sturen boeren het bos in op jacht naar parfumhout. Als ze na enkele dagen hun betaling in ontvangst mogen nemen, mogen ze kiezen: geld of een prostituee. Wat er niet bij verteld wordt is dat de prostituee besmet is met HIV. Het gaat hier om prostituees die uit Timika zijn weggestuurd omdat ze HIV besmet waren. Pure moord op lange termijn…"
Bronnen:
Timika Public Health & Malaria Control,
Suara Pembaruan, 6 september 2003,
Cenderawasih Pos, 17 oktober 2003,
Papua Pos 8, 13, 18 oktober 2003,
Interview B. Hagendoorn WPC, nr. 1. 2003
Cenderawasih Pos, 8 december 2003
Naschrift Redactie:
Wilt u de pater helpen aan het hoognodige AIDS-hospitaal in Timika? Dat kan: u gift is van harte welkom!
Beschikbare rekeningen zijn: ABN-Amro: 48.55.53.546 t.n.v. Missieprocuur Paters Franciscanen, Utrecht o.v.v. "AIDS-project P. Bert Hagendoorn in Papoea"; en:
Postbank 15317 t.n.v. Missieprokuur Franciscanen, Utrecht o.v.v. "AIDS-project P. Bert Hagendoorn in Papoea".
Bankrekening in Timika: Bank Niaga, Kuala Kencana Branch in Timika I Papua.
No.: 068-01-12996-12-5 t.g.v. Lambertus Hendrikus Hagendoorn / Pembangunan Hospice Timika
Meer informatie of reacties: e-mail: Bert_Hagendoorn@hotmail.com
[ Begin pagina | Home |
Inhoud archief | Mail
]