Kiest Indonesië voor de chaos?
N. Padding
Wie er ook kiest in het huidige Indonesië, het is nooit een daad van
vrije keuze. Wat er ligt, op de bureaus en op de straat, het bindt een
keuze zodanig dat aan de gestelde doelen alleen met grote
omzichtigheid gewerkt kan worden. De spaak in het wiel is een
constante dreiging. Wie heeft een recept klaarliggen om een
machtswisseling algemeen acceptabel te laten verlopen? Wat heb je
paraat om een concept te presenteren waarmee weerstanden in het
ideële en persoonlijke vlak opgeruimd kunnen worden? Hoelang houden
de betuigingen van solidariteit stand?
Betaalde solidariteit
Hoe kon de chaos in Indonesië ontstaan? Ze is er gekomen na haast
vijftig jaar dictatuur, verbonden met een integrale corruptie. Een
dictatuur die dreef op relaties en op ingekochte politici. Samen
vormend de Golkar, de partij van baas Soeharto. Een alles bepalend
element in het geheel van het bestel, want buiten het lidmaatschap van
de Golkar kon je een publiek ambt wel vergeten. Puur betaalde
solidariteit.
De revolutie van Sukarno heeft het staatsbestel en de samenleving
gebonden aan de zes regels van de Pancasila. Zes vuistregels als alles
afschermende grondwet voor de diverse samenlevingsverbanden binnen de
eenheidsstaat.
Wie de zich voordoende situaties nuchter beoordeelde, kwam er al gauw
achter dat er van het Pancasila?ideaal meer in de lucht hing dan dat
het respect genoot voor het handelen in de praktijk. Ik noemde een
partij als de Golkar. Een kongsi van rechtsverkrachters. Alles moest
aan de voeten van Sukarno/Soeharto gelegd worden. Voor de
rechtsbetrachting gold (geldt?) o.m. de subversiewet. Een wet in
handen van leger en politie. Om alles wat neigde naar oppositie uit te
schakelen. Zo ging het met de kranten en de mensen die zich teveel
zelfbewust hadden uitgelaten. Ook in godsdienstzaken wist de dictator
zich veilig te stellen. In strijd met de Pancasila-intentie, kortte de
overheid op de salarissen een bepaald percentage t.g.v. de huishouding
van de moskee. De staat nam de rest voor haar rekening. De hele rest.
Alle plekken voor openbaar gebruik, tot de schepen toe, zijn voorzien
van gebedsruimten voor de dagelijkse gebeden. Niet om de zaak, maar om
het systeem te stutten.
Chaos
Het is -naar buiten toe- toch vijftig jaar goed gegaan met Indonesië?
Internationaal geprezen op grond van politieke stabiliteit en economische groei. Steden als Jakarta en Surabaya bulken als het ware van de investeringen en het vertrouwen voor de toekomst. Wat kon er nog fout gaan? Dit: dat de internationale wereld zich laat leiden door de cijfertjes. Wie de cijfertjes wist te relateren aan de welstand van de bevolking, moest onmiddellijk constateren dat het grotendeels roofbouw betrof. Ik noem in dit verband het eiland Ambon. Daar komt al jaren de kruidnageloogst in handen van een man, die ook de prijs vaststelt. Op Irian Jaya hetzelfde. Al het goud dat door het Amerikaanse Freeport Int. losgewerkt wordt uit de bergen, komt er slechts met licenties van Jakarta, waarin de royalty's veilig gesteld zijn. Bij zulk machtsvertoon krijgt de chaos geen kans.
Als de chaos dan eenmaal toeslaat krijgen we te maken met mannen als Habibie en Wahid. De eerste kwam niet los van de politieke erfenis die er lag en is al van het toneel verdwenen. Wahid had het volk achter zich. In hoeverre dat realiteit is, blijft in de mist. In zijn eigen (voornamelijk religieuze) organisatie, de Nahdatul Ulama, is hij een gevierd man. Maar van Rais, als leider van de Masjumi (ook religieus ingesteld) valt hetzelfde te zeggen. Qua grootte is er geen belangrijk verschil. In de jaren '50 was N.U. wat meer elitair dan de Masjumi. In het politieke vlak hadden beide organisaties weinig invloed. Daar is bij de laatste verkiezingen duidelijk verandering in gekomen. Zowel Wahid als Rais hebben zich als prominenten weten te presenteren.
Een moeilijk te doorgronden compromis heeft ervoor gezorgd dat Wahid zich in het zadel kon hijsen. Wel met de dochter van Sukarno naast zich, mw. Sukarnoputri. Het is een resultaat dat zeker niet berust op onderling vertrouwen. Het afgelopen jaar heeft dat wel bewezen. Bij elke misstap van Wahid staan beiden klaar om Wahid dan wel niet direct een kopje kleiner te maken, maar wel om zijn gezagsgebied te reduceren. Vooral de buitengebieden met hun vrijheidsdrang lijden daaronder. Aceh en West?Papua weten ervan. De aanvankelijke concessies van de één zijn door de ander van de kaart geveegd. Het voortduren van de ellende op de Molukken heeft dezelfde achtergrond. Ingrijpen blijft uit, omdat het leiderschap er verdeeld bij ligt.
Gemene deler?
Wat mij bezig houdt, is hoe je in dit Indonesië orde op zaken kunt stellen. Probeer maar eens een gemene deler te ontdekken. Dan moet je wel aan het werk met alle 1000 eilanden. Wat is daar voor gemeenschappelijks aan dat een basis kan leggen die onderling verenigt.
Er zit zo vreselijk veel verschil tussen wat zich beweegt van Sabang
tot Merauke. Colijn sprak in zijn tijd al van 'nationaliteiten'. Je
pakt ze in een greep: de Aceh-er, de Batakker, de Dajakker. Het zijn
de grote jongens. Maar de Molukker en de Papua presenteren zich met
evenveel recht. Autochtone, in zichzelf zelfstandige bevolkingsgroepen,
die zich kenmerken door een eigen historie, cultuur en adat.
Specifieke eigenschappen die bewaard en beleefd willen worden in een
eigen gezagssfeer, afgegrensd van machten en invloeden die het
beschadigen of vernietigen kunnen. Ik denk dat dat nooit anders wordt.
De Fries blijft in ons land een Fries, ook al neemt hij genoegen met
de beperking tot eigen taal en volkslied. Het heeft zijn eigen
historische verloop gehad. Dat verloop zie je niet bij de Aceh-er en
de Papua, enz. Tussen deze mensen is nooit iets gegroeid dat ze samen d
eed oversteken. Er is geen cultuuruitwisseling tot stand gekomen. Het
is (deels) nog zo dat een Biakker geacht wordt met een Biakse te
trouwen. Mogen ze? Maar het tekent het eigene van de adat dat als een
volksgeloof wortelt in het diepst van de ziel. En er daarom nooit in
kan berusten dat het niet alle hormat (eer) krijgt die het van ouder
op ouder genoten heeft. Het (Nederlandse) Indisch Recht had er een
eigen jurisprudentie voor!
Indonesië überhaupt bestuurbaar?
Is dit Indonesië überhaupt bestuurbaar? Is dit conglomeraat van nationaliteiten te standaardiseren tot een samenlevingsverband dat algemene acceptatie verwerft? Nederland heeft er geen moeite mee gehad. Ze kon Gods water over Gods akker laten lopen. En als het niet liep, dan kwam dat water er met dwang. Of, zoals in de Vorstenlanden, met royale concessies. Het heeft zijn tijd mogen hebben.
Maar de revolutie moet zijn tijd nog krijgen. Die tijd dient zich nu aan. Na een machtswisseling die het 'merdeka' nieuw leven heeft ingeblazen. Wat dat betreft zijn we terug in 1945. Idealen die nog steeds in het vat zitten. Inmiddels wel uitgekristalliseerd tot wezenlijke standpunten, die m.n. voor Sukarnoputri geen ruimte zullen opleveren voor machtsgelding. Dan drukken we ons wel weer uit in het negatieve. We willen zo graag dat goeie zien, dat de mensen van deze revolutie op elkaar gaan letten en daarin voorgegaan worden door gezagsdragers die allereerst respect afdwingen door dienst aan de volken die aan hen zijn toevertrouwd. Wil iedereen daarin zijn deel krijgen, dan kan hoogstens gedacht worden aan een vorm van 'verenigde staten' of een federatief verband, waarin niet een evenredige vertegenwoordiging de bepalende factor is, maar wat adatsgewijs bedacht en ingebracht wordt als bouwsteen aan de nieuwe samenleving.
Laten we de Here van de Hemel blijven bidden om wijsheid voor mensen
als president Wahid en geduid in de harten voor de mensen die uitzien
naar een toekomst voor hun kinderen, waarin zelfs de straatnamen
herkenbaar zijn als schrift van eeuwen her.
(Niek Padding is medeoprichter en voormalig bestuurslid van Stichting
Papoea's in Nood)
[ Begin pagina | Home |
Inhoud archief | Mail
]