Rex Rumakiek en Otto Ondowame, OPM-ers woonachtig in Australie, brachten een kort bezoek aan Nederland, nadat ze deelnamen aan de Solidarity Conference in Duitsland. Op de vooravond van hun terugkeer naar Australie spreek ik ze in Wageningen. Het is tevens de dag dat het conceptvoorstel voor de wet voor speciale autonomie voor Papua aangenomen is door het Indonesische parlement. Belangrijk nieuws, in Nederland haalt het nieuws zelfs het avondjournaal en ook binnen de Papua-gemeenschap in Nederland houdt het de gemoederen bezig. "Het standpunt van de OPM over autonomie is duidelijk", aldus Rumakiek over ontwikkelingen in West Papua. "Onafhankelijkheid is geen handelswaar, we kunnen het niet simpelweg inruilen voor autonomie."

"Onafhankelijkheid is geen handelswaar, we kunnen het niet simpelweg inruilen voor autonomie."

Door Vien Sawor

Rex Rumakiek is geboren op Biak en afkomstig van het Biakse schiereiland Supiori. Veel over zichzelf wil hij niet kwijt. En met goede reden, "mijn familie woont nog in het bezette West Papua en mijn broer hebben ze vanwege mijn aansluiting bij het verzet gedood," verduidelijkt hij. "Mijn leeftijd is niet belangrijk, schrijf maar op dat ik van de generatie van Arnold Ap en Sem Kapissa ben, we zijn samen opgegroeid, dat is voldoende." Otto Ondowame wil wel iets meer over zichzelf kwijt. Hij is afkomstig van Amungsa, in de Nonmbe vallei in de Zuidelijke Hooglanden van West Papua. Hij is een Amungme en komt uit een gezin met vier kinderen, waarvan hij en zijn zus als enigen nog leven. Begin 1969 ging hij naar de lagere school in Agimuga in het laagland, zo'n 500 km ten oosten van Timika, om aansluitend naar het katholieke seminairie in Jayapura te gaan. Lachend: "Daarna deed ik verschillende dingen, ik ben één jaar in Fak Fak bij het landbouw departement werkzaam geweest, toen ben ik weer gaan studeren in Jayapura aan de APDN (Akademie Permerintaan Dalam Negeri), maar na een maand hield ik het weer voor gezien. Ik koos daarna voor een studie economie aan de UNCEN (Universitas Cenderawasih) en tegelijkertijd werkte ik voor de Golkar (Golongan Karja)-partij en werd coördinator voor Abepura. In 1975 werd ik secretaris generaal voor het Jayapura district voor de Golkar. Ik was daarnaast actief in de studentenbeweging en zette de West Papua studenten- en jongerenbeweging op, een ondergrondse beweging.

Wanneer besloot u zich aan te sluiten bij de vrijheidsorganisatie OPM?
Otto Ondowame: "Mijn aansluiting bij de OPM (Organisasi Papua Merdeka) kwam in 1975, nadat ik samen met enkele collega's gearresteerd werd naar aanleiding van mijn ondergrondse activiteiten voor een vrij West Papua. Mijn belangrijkste belangrijkste taak binnen de OPM was nationale bewustwording van de OPM en de decentralisatie van macht binnen de OPM. Geen gemakkelijke taak, ik zette OPM-bases op in heel West Papua, onderhield contacten met het National Liberation Council in Nederland met o.a. Jouwe en Sawor en voerde politieke en militaire campagnes. De OPM voerde enkele gijzelingen uit met als doel de driehoeksverhouding tussen Indonesië, Australië en Papua New Guinea aan het wankelen te brengen. Deze drie landen werkten samen waar het de OPM betrof, alle drie wilden ze deze organisatie uitschakelen en dan ook letterlijk.Verschillende leiders van de OPM zijn vermoord door Indonesiers en Papua New Guinea en Australië stemden stilzwijgend toe. Voor Rumakiek kwam het besluit zich aan te sluiten bij de OPM in 1969: "Op Biak werkte ik als jonge man in de commerciele industrie. Ik was getuige van de Indonesische corruptie mensenrechtenschendingen tijdens de transitieperiode (1963-69, red.). Begin 1969 besloot ik me aan te sluiten bij de OPM met als belangrijkste doel: campagne voeren voor de goede afloop van de Act of Free Choice in juli -augustus 1969." Zo organiseerde hij samen met anderen op 11 april 1969 een demonstratie in Jayapura, voor het huis waar VN-waarnemer Ortiz Sanz verbleef. Meer dan 2000 mensen demonstreerden voor het 'one man, one vote' systeem tijdens de uitvoering van de 'Act of Free Choice'. Samen met anderen verzamelde hij meer dan 1000 handtekeningen voor een protestpetitie tegen de manier waarop het zgn. referendum plaats zou vond. "Deze handtekeningen zouden aan de VN overhandigd worden door Willem Songenau en Clemens Runaweri die op het punt stonden vanuit Papua New Guinea richting New York te vertrekken waar het VN hoofdkantoor gezeteld was. Het mocht niet baten, Australië en Indonesië, beiden niet gebaat bij conflict in Azië, staken er een stokje voor en de uitslag van het referendum is een ieder bekend..."
Sindsdien wordt de strijd in het buitenland voortgezet. Rumakiek vluchtte naar het buurland Papua New Guinea waar hij uiteindelijk 10 jaar verblijft en verhuist dan naar Vanuatu, het mini-eilandstaatje in de stille Zuidzee. Hier is hij werkzaam in het Vanuatu Pacific Centre en maakt hij zich sterk voor een kernenergievrije Pacific en zet zich in voor de solidariteit tussen inheemse volkeren in de Pacific in hun strijd voor onafhankelijkheid. Hij behaalt successen: New Caledonie wordt op de VN-lijst van Non-Self Governing Territories gezet. Hij is blij dat Vanuatu het eerste land is dat West Papua officieel erkende vorig jaar. Het was tevens het eerste land dat de OPM officieel erkende in 1984. In 1988 ging het even mis, Vanuatu wisselde van regering en de nieuwe regering had weinig symphatie voor de Papua's, deze moesten massaal het land verlaten. Ook Rumakiek verliet het land en vetrok naar Australië waar hij tot op heden verblijft. In Australie zet hij samen met Otto Ondowame de Australian West Papua Association (AWPA) network op Melbourne. Inmiddels is de AWPA uitgebreid en heeft verschillende supportgroepen in Brisbane, Adelaide, Sydney en Tasmanië. Otto Ondowame bleef ook na zijn vlucht pogingen doen vanuit Papua New Guinea om de breuk die inmiddels binnen de OPM was ontstaan tussen de twee leiders Seth Rumkorem en Jacob Prai, te lijmen. In september 1978 werd hij uitgenodigd door de toenmalige premier Michael Somare van Papua New Guinea voor een ontmoeting in Vanimo samen met Jacob Prai om te praten over de toekomst van de OPM. "Daar aangekomen bleek het doorgestoken kaart, we werden gearessteerd en naar de Bomana-gevangenis in Port Moresby overgebracht. Zes maanden waren we in afwachting van deportatie terug naar West Papua. Gelukkig kwam de UNHCR tussen beide en was Zweden uiteindelijk het enige land dat ons als politieke vluchtelingen wilden opnemen. Vanuit Zweden hebben we de internationale lobby voor West Papua voortgezet, dat wil zeggen ik, Jacob Prai, Amos Indey, Dorinus Maury en Niko Messet. Ik zie het als een morele verplichting tegenover mijn volk in West Papua om de strijd in het buitenland voort te zetten." Ondowame behaalt zijn BA-graad in Business Administration, een MA in Social Ecology en PhD in Political Science aan de Australian National University. Hij wordt coördinator voor West Papua Projects bij het Centre for Peace & Conflict Studies aan de Universiteit van Sydney en doet onderzoek naar een vreedzame dialoog voor het conflict tussen West Papua en Indonesië.

Is een vreedzame dialoog met Indonesie nog steeds een oplossing voor het conflict?
Rumakiek kiest zijn woorden zorgvuldig: "Het 2de volkscongres dat vorig jaar gehouden werd is een belangrijk succes in de strijd. De politieke uitkomst van het congres is met name belangrijk. De OPM beweerde altijd al dat het Papua-volk voor onafhankelijkheid was en het tweede volkscongres waarbij alle districten van het land vertegenwoordigd waren heeft dit bevestigd." Hij betwijfelt echter of het tijdens het congres gekozen Presidium via vreedzame dialoog met Indonesië zijn doel kan bereiken. "Bovendien," vervolgt hij, "is de resolutie van het congres tegenstrijdig, er wordt internationale erkenning gevraagd voor de 1ste december als datum waarop West Papua reeds souverein zou zijn verklaard en ontkent de New York Agreement van 1962 waarin volgens ons (OPM, red.) juist het recht van zelfbeschikking ligt besloten. Dat de uitvoering van de overeenkomst niet volgens de regels is gebeurd is het feit wat we willen aanvechten, maar deze New York Agreement is juist voor ons het middel dat we willen gebruiken om ons recht op zelfbeschikking internationaal ter discussie willen stellen en opnieuw te eisen. Ik ben zelf ook lid van het Presidium en speciaal aangesteld om in de VN te lobbyen voor West Papua, eerst moeten mijn instructies echter duidelijk zijn, nu zijn ze dat nog niet." Volgens Rumakiek moet de lobby voor West Papua met name op de Pacific gericht zijn. "De steun in de Pacific-landen voor een onafhankelijk West Papua is groot, zonder meer." Vol vertrouwen: "Indonesië kan lobbyen wat het wil, maar zal nooit de Pacific-staten voor zich winnen, zelfs niet nu het een ambassade mag openen in Fiji." Ondowame vult aan: "Dewan Papua (Papua Raad, red.) bestaande uit het Presidium en het Panel, moet blijven bestaan en is belangrijk voor de dialoog met Indonesië. Als lid van het Presidium blijf ik het werk van het Presidium kritisch volgen. Ik steun het algehele beleid van het Presidium, maar zie ook de zwaktes van het Presidium. Ik twijfel aan de integriteit van bepaalde personen die m.i. zitting hebben genomen vanwege persoonlijk gewin en zijn vergeten dat ze in dienst van het volk zijn aangesteld." Volgens Ondowame zou het het Presidium niet misstaan om herverkiezingen te houden om ervoor te zorgen dat orgaan zijn geloofdwaardigheid behoudt en het vertrouwen heeft van het volk in West Papua.

Welke taak heeft de OPM volgens naast het Presidium in de strijd voor onafhankelijkheid?
Ondowame: "Het belangrijkste taak die voor de OPM ligt is het herstellen van de geloofwaardigheid van de OPM. Er moet een reconciliatieproces komen met de Papua-gemeenschap in West Papua en daarbuiten. Dit is erg belangrijk willen we echt politieke verandering bewerkstelligen. De OPM vecht al 38 jaar lang, heeft een eigen strategie, beleid en wetten. De OPM werkt niet samen met het Presidium, maar we streven wel hetzelfde na, nl. onafhankelijkheid van West Papua. Het Presidium erkent het bestaan van de OPM niet en dat is jammer, het maakt dan ook geen gebruik van het netwerk dat de OPM al die jaren heeft opgebouwd." Rumakiek legt uit dat de OPM daarnaast al jaren lobbyed om West Papua op de VN-lijst van Non-Self-Governing Territories te krijgen. "De OPM zal altijd blijven strijden voor een souvereine staat, maar zal hiervoor nooit direct onderhandelen met Indonesië, tenzij hierbij een derde partij betrokken is."

Otto Ondowame (links) en Rex Rumakiek over Bijzondere Autonomie: ".. de ervaring
wijst uit dat Indonesie zich zelden aan zijn beloftes houdt."

Tot slot, hoe denkt u over de recentelijke ontwikkelingen in Indonesie, wat voor gevolgen zal de speciale autonomie status voor West Papua hebben?
"Het standpunt van de OPM over autonomie is duidelijk: onze onafhankelijkheid is niet verhandelbaar, ook niet voor speciale autonomie. De speciale autonomie voor West Papua is iets wat ze -Indonesië- wel moesten geven gezien de blijvende roep van de Papua's om onafhankelijkheid. Belangrijkste is dat onze mensen de kans krijgen zich te ontwikkelen, we zijn al zolang de achtergebleven provincie. We blijven echter streven naar volledige onafhankelijkheid.", aldus Rex Rumakiek. Ondowame laat merken dat hij het hele autonomievoorstel eerst wel eens uitgevoerd wil zien: "Indonesië is niet te vetrouwen. Kijk maar naar de geschiedenis, dergelijke beloftes zijn eerder gedaan en het heeft ons nooit wat opgeleverd, het zijn vaak loze beloftes." Op mijn vraag of de autonomievoorstellen misschien de roep om onafhankelijkheid zal verzwakken antwoordt hij stellig: "Dat denk ik niet. Ten eerste denk ik niet dat autonomie zoals deze geaccepteerd is door het Indonesische parlement volledig naar de letter uitgevoerd zal worden. Zoals ik al zei, de ervaring wijst uit dat Indonesië zich zelden aan zijn beloftes houdt. Daarnaast is dit autonomievoorstel dat het parlement aangenomen heeft niet hetgeen door West Papua-vertegenwoordigers was opgesteld, het is een afgezwakt autonomievoorstel geworden. Men rept niet over terugtrekking van militairen uit West Papua en een zwak punt vind ik ook het feit dat er geen periode wordt aangegeven waarin Indonesië verantwoording moet afleggen en er wordt gekeken of hetgeen wordt gezegd ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Dat had er wel in moeten staan en wat mij betreft zou deze periode afgesloten moeten worden met een referendum waarin Papua's kunnen kiezen voor onafhankelijkheid. Nee, West Papua zal altijd de vrijheid nastreven, Indonesië is nu eenmaal geen partij waarmee je kunt onderhandelen. Het verleden heeft dit uitgewezen en het zal ook nu niet veranderd zijn. Het belangrijkste is dat we ons blijven organiseren, de OPM moet blijven streven naar eenheid. Vanuit Australië blijven we daarnaast druk uit oefenen op onze regering, andere Papua's in het buitenland zullen hetzelfde moeten doen. We moeten onze politieke en sociale activiteiten bundelen en als één stem naar buiten treden." Dan lachend: "Is het overigens niet prachtig dat zo'n belangrijk congres als het tweede nationale volkscongres binnen twee maanden georganiseerd was? Dat kan volgens mij alleen maar in West Papua, we zijn toch een soort supervolk, vind je niet?" Foto: Onodwame-ruma Bijschrift: Otto Ondowame (links) en Rex Rumakiek (rechts) tijdens hun bliksembezoek aan Nederland over wet Bijzondere Autonomie: "..de ervaring wijst uit dat Indonesië zich zelden aan zijn beloftes houdt."

< Vorig | Volgend >

[ Begin pagina | Home | Inhoud archief | Mail ]