"Het laatste bloed heeft gevloeid!"

Moord op Papua-leider stelt Indonesië voor een ultimatum

Vien Sawor

Theys Hiyo Eluay is in de nacht van 10 op 11 november jl. in Jayapura door nog onbekende mannen ontvoerd en dicht bij de grens met Papua New Guinea vermoord. De belangrijkste getuige, zijn chauffeur Ari Masoka, is bij het ter perse gaan van dit nummer nog steeds spoorloos. Hij was degene die Theys vrouw in paniek belde met de boodschap dat ze door 'orang amber' (niet-Papua's) werden ontvoerd. Andere getuigen willen nog niet openlijk naar buiten treden uit angst voor respressailles. Alles wijst er nl. op dat de Indonesische elitetroepen, Kopassus, verantwoordelijk is voor deze brute aanslag. Het Indonesische leger zelf ontkent elke betrokkenheid bij de aanslag. Boze tongen beweren zelfs dat de OPM erachter zou zitten omdat ze Theys aanpak te gematigd zouden vinden. "Onzin," aldus vice-voorzitter van het Papua-Presidium Tom Beanal, "Papua's vermoorden hun eigen leiders niet. Van de militairen zijn we wel het gewend". Cynisch genoeg was het Theys zelf die dit al op het tweede Papua-volkscongres in mei 2000 over Indonesië verkondigde: "Een volk dat zijn eigen mensen vermoord is een duivels volk." Duivels of niet, met de moord op Theys Eluay heeft Indonesië weer een nieuw historisch dieptepunt bereikt.

Lichaam van Theys wordt weggedragen

Kroongetuige spoorloos
Theys Hilo Eluay, 64 jaar, was de voorzitter van de Papua Presidium Raad (PDP). Deze flamboyante Papua hield op zijn tijd wel van een stunt. Zo riep hij zichzelf tijdens het Papua-volkscongres in mei vorig jaar uit tot voorzitter van de PDP. Door zijn jarenlange lidmaatschap van de Golkar-partij van Suharto was hij omstreden, maar zijn onomwonden uitspraken voor de onafhankelijkheid van West Papua maakten veel goed. Voor velen was hij dé stem van de onafhankelijkheidsstrijd, en dus een bedreiging voor het leger. Het was datzelfde leger dan hem de avond van de ontvoering had uitgenodigd voor een etentje voor de viering van de zgn. 'Heldendag'. Om tien uur laat hij zijn vrouw, Yaneke Ohee, weten dat hij op weg is naar huis. Een kwartier later krijgt zijn vrouw opnieuw een telefoontje, ditmaal van de chauffeur van Theys. Volgens Yaneke huilde de chauffeur en kon hij nog net uitbrengen: 'Mamma, u moet bidden. Bapak en ik zijn ontvoerd door orang amberi (niet-Papua's). Ik ben ontsnapt.' Dan wordt de verbinding verbroken. Theys chauffeur Ari weet te ontkomen en houdt zonder na te denken een taxi aan om de Kopassus, waar ze zojuist vandaan komen, op de hoogte te stellen. Getuigen (die onbekend wensen te blijven) weten te vertellen dat hij naar binnen is gegaan en niet meer terug is gezien. Theys wordt de volgende dag in zijn auto gevonden tegen boom bij een ravijn. Zijn tong hangt uit zijn mond en hij is blauw aangelopen. De lijkschouwing in het ziekenuis van Jayapura wordt door een team van 6 artsen uitgevoerd en de oorzaak blijkt zuurstofgebrek, overigens niet door wurging veroorzaakt. Een arts vertelt in vertrouwen dat deze methode hem niet onbekend is: "...een professionele moord. Om iemand te laten stikken hoef je zijn keel niet dicht te knijpen. Een plastic zak is voldoende. Dat laat geen sporen na en is moeilijk te bewijzen.''

Rellen
Na de dood van Theys breken er rellen uit in Sentani. Een woordvoerder van de mensenrechtenorganisatie ELSHAM vertelt de pers dat de mensen woedend waren na het nieuws van Theys dood op zondag. De woede wordt gericht op de grootste markt van Sentani. Acht winkels en gebouwen vlakbij de woning van Theys moeten het ook ontgelden, Hotel Ratna, gebouwen van de staatsbanken BRI (Bank Rakyat Indonesia) en BPD (Bank Pembangunan Daerah) worden in brand gestoken. Er zijn geen meldingen van slachtoffers of doden. Het nationale hoofdkwartier in Jakarta besluit drie speciale onderzoeksteams vanuit Jakarta naar Jayapura te sturen voor ondersteuning. Syachruddin Pagar Alam, verantwoordelijk voor politieoperaties, verduidelijkt dat er een bataljon van een speciale politie-eenheid standby staat voor het geval de situatie in Papua uit de hand loopt.

"Laatste bloed heeft gevloeid"
De ochtend na het nieuws van Theys dood begint onrustig in Sentani. Er is vrijwel geen verkeer, veel Indonesische taxichauffeurs vrezen aanvallen van Papua's. De straten zien zwart van de mobiele brigade (Brimob), al stellen deze zich iets gematigder op dan de dag ervoor, toen ze met scherp schoten op de woedende menigte. Tegen 11 uur wordt de mars richting het gourvernementskantoor (DPR) in Jayapura ingezet, een tocht van minstens zes uur. Honderden mensen lopen mee in een optocht die tegen de avond is aangezweld tot duizenden mensen. Onderweg wordt er door zowel Papua's als Indonesiërs voedsel en water gegeven aan de massa en ook veel Indonesiërs lopen mee. De Papua-vlag wordt meegedragen en slechts een enkel lid van de mobiele brigade beweegt zich in de buurt van de stoet. Een jonge Papua-man daagt een officier van de mobiele brigade uit als hij zijn geweerloop grist en op zijn buik richt: "Dood me kolonialist!". De officier trekt geschrokken zijn geweer terug. 's Middags wordt het lichaam van Theys in een kist gedrapeerd met twee Morgenstervlaggen van het ziekenhuis naar het gourvernementskantoor (DPR) gebracht. Buiten het gebouw wordt geschreeuwd: "Het bloed van Theys is het laatste bloed dat gevloeid heeft!" Zijn kist wordt voor de deur van het gebouw gezet waar Ds. Herman Saud eist dat de DPR een speciale veklaring namens het Papua-volk overbrengt aan de Indonesische regering waarin ze op de hoogte worden gebracht van de gebeurtenissen: "De regering moet een verklaring ondertekenen waarin ze de veiligheid van de overige leden van het Presidium garanderen." De menigte is uitzinnig en schreeuwt dat het NU moet gebeuren. Als de kist naar binnen wordt gebracht is iedereen emotioneel, de mensen zingen, bidden en huilen. Op dinsdag 13 november komen tienduizenden Papua's van heinde en ver om Theys Eluay de laatste eer te bewijzen. Zo'n 30.000 rouwende Papoea's komen te voet, in afgeladen bussen en vrachtwagens om Theys kist stapvoets naar Sentani te begeleiden. Zijn lichaam wordt begraven op de speciale begraafplaats voor helden die voor de onafhankelijkheidsstrijd van West Papua zijn gestorven.

Leger ontkent
Het onderzoek naar de moord op Theys ligt geheel in handen van de politie. Tot nu toe ontbreekt echter elk spoor van de belangrijkste getuige Ari Masoka, de chauffeur van Theys. Volgens het nationale hoofd van de politie, Generaal Da'i Bachtiar, heeft de politie Ari zelfs tot aan de grens met Papua New Guinea gezocht, en zijn er 45 burgers en zeven militairen ondervraagd die mogelijk getuigen waren. De regionale militaire commandant Majoor Generaal Mahidin Simbolon wijst intussen alle beschuldigingen af. Tegenover de Jakarta post van 4 december jl. vertelt hij: "We hebben onmiddellijk een onderzoek ingesteld naar aanleiding van geruchten dat leden van het leger betrokken zouden zijn bij de moord. Niets wijst er echter op dat er dit waar is." Diezelfde Simbolon is hoogst omstreden. Pas dit jaar aangesteld is hij degene die de leiding heeft over de geruchtmakende militaire operaties "Sweeping and clampdown" in het Wasior district (Manokwari regio) dat sinds juni in een geweldspiraal is beland na een aanval van OPM (Daniel Awom) op plantage CV Vatika Papuana Perkasa op 13 juni jl. Hierbij kwamen vijf politiemannen om het leven en het gebied is vanaf dat moment afgesloten voor mensenrechtenorganisaties zodat het leger ongestoord de bekende vergeldingsacties kan uitvoeren. Wasior is sindsdien het toneel van willekeurige arrestaties, martelingen, verdwijningen en moorden, ook vele huizen zijn platgebrand.

Pessimisme
Intussen heeft het PDP de Indonesische regering voor een ultimatum gesteld: als de daders op 10 december, een maand na de moordaanslag, nog niet zijn opgespoord, zegt de Papua Presidium Raad het vertrouwen in de Indonesische regering op. Tom Beanal en andere delegatieleden hebben bij parlementsvoorzitter Akbar Tandjung voor een parlementair onderzoek naar de moord op Eluay gepleit. Tandjung heeft beloofd het voorstel over te brengen aan het parlement. Naast de politie heeft ook de Nationale Mensenrechten commissie (Komnas HAM) een team samengesteld dat de zaak van Theys nader gaat onderzoeken en naarstig op zoek is naar de vermiste chauffeur van Theys. Jayapura's Rechtsbijstand Vereniging (LBH) is pessimistisch over de inzet van het team: "De commissie heeft geen geloofwaardigheid als het gaat om mensenrechtenschendingen in Irian Jaya," aldus Demianus Wakman in een interview met The Jakarta Post. "De commissie heeft geen enkele zaak in Irian Jaya kunnen oplossen." Demianus wees hierbij op een aantal mensenrechtenschendingen waarnaar de commissie onderzoek had gedaan die op niets waren uitgelopen. "Dus als ze in het verleden gefaald hebben, is het niet zo verwonderlijk dat de plaatselijke bevolking twijfelt aan hun geloofwaardigheid om de moord op te lossen." Het is nu de vraag of de regering daadwerkelijk maatregelen gaat nemen als blijkt dat het leger de schuldige is. Vaststaat is dat President Megawati Soekarnoputri's regering snel met resultaten over de mogelijke daders op tafel moet komen, anders zou de situatie in West Papua wel eens uit de hand kunnen lopen. De scenario's zijn vooralsnog somber.

(Bronnen: The Jakarta Post.com, 17 november, 6 december 2001, Volkskrant 1 december, Tapol, Australian Financial Review 16 nov, NRC 5 december, PINA Nius Online, 2 December 2001, Asia Times Online November 16, 2001)
(Foto's: Charles Dharapale, infopapua.com)

< Vorig | Volgend >
[ Begin pagina | Home | Inhoud archief | Mail ]