Terug van weggeweest…

Enkele indrukken tijdens reis door West Papua

Door Zacharias Sawor

Van 26 mei tot 21 juli jl. bezocht ik, samen met mijn zoon, schoondochter en dochter, West Papua om mijn familie en vrienden die verspreid op Biak en in Jayapura wonen te kunnen bezoeken. Het weerzien van familie en vrienden na lange tijd van afwezigheid wekt altijd weer een gevoel van emotie bij mij op - en ongetwijfeld ook bij veel andere landgenoten die in het buitenland verblijven. Tevens bekruipt me een gevoel van onvrede omdat je je als vreemde in eigen land bevindt, het land waar je toch geboren en getogen bent. Wil je iets geregeld krijgen of naar een bepaalde bestemming dan moet je je immers bij diverse overheidsinstanties verantwoorden en wordt je het hemd van het lijf gevraagd. Buiten dat heeft het land vele veranderingen ondergaan. Hier volgen slechts enkele van de vele indrukken en wetenswaardigheden die ik opdeed tijdens mijn reis.

Aankomst in Jakarta
Het internationale vliegveld Soekarno-Hatta in Jakarta is de eerste plek in Indonesië waar de meeste bezoekers voet aan de Indonesische grond zetten. De vlucht van Schiphol naar Jakarta duurt maar liefst 16 uur met een stop in Singapore. Een erg vermoeiende reis. Op het vliegveld wordt er streng gecontroleerd: behalve op wapenbezit is er ook controle in verband met het Sars-virus. Elke passagier moet een formulier in tweevoud invullen, een voor de gezondheidsdienst en het andere voor de passagier zelf om bij de volgende controle te tonen. Deze voorziening gold niet meer tijdens de terugreis naar Nederland twee maanden later. In Jakarta worden we opgewacht door mijn neef August Kafiar, die even van Den Pasar op Bali naar Jakarta overvloog om ons te zien. De stop in Jakarta duurt 9 uur (!) voordat we verder vliegen naar Jayapura, vml. Hollandia, onze eerste bestemming in Papua. Vanwege de lange stop en om even bij te komen van de lange reis huren we twee hotelkamers in het vliegveldhotel (Quality Hotel Bandara), duur maar wel comfortabel. Om 21.40 ´s avonds zetten we onze reis voort naar Jayapura met twee stops in Makassar en Biak. Om 7 uur de volgende ochtend, 27 mei, komen we aan in Jayapura waar de familie ons al vanaf de vroege ochtenduren staat op te wachten.

Gevoel van onveiligheid
Deze reis is al weer mijn derde naar het vaderland sinds de val van het Soeharto-regime op 21 mei 1998. Mijn eerste indruk nu is na veel verhalen gehoord te hebben, dat er een algemeen gevoel van angst heerst onder de bevolking, gevoed door het militaire optreden in Aceh, waar voor het eerst in de geschiedenis van Indonesië de pers uitdrukkelijk een rol toebedeeld krijgt bij de berichtgeving over militaire operaties. De successen van het leger worden breed uitgemeten. De vrijheidsbeweging van Aceh, de GAM, zou nagenoeg verslagen zijn als we de berichtgeving mogen geloven. De Indonesiërs hebben goed opgelet bij de Irak-oorlog, waar de Amerikanen en de Engelsen de pers met het leger hebben mee laten reizen om de oorlog van dichtbij te verslaan. Zowel voor de Amerikanen en de Engelsen als de Indonesiërs gaat het om de psychologische oorlogvoering waar de successen van het leger uitgebreid worden benadrukt. Voor Indonesië is het tegelijk een waarschuwing aan het adres van de vrijheidsbeweging van West Papua, de OPM: dat wat in Aceh gebeurt kan ook in West Papua plaats vinden.

"Overgave" OPM-ers
Het is dan ook niet verwonderlijk dat op het moment dat Indonesië een grootscheepse aanval lanceert op Aceh enkele OPM-ers zich besluiten "over te geven" op 30 juni jl. De aanpak van Indonesië voor de OPM/TPN is een bekende maar listige. Op voordracht van de provinciale commandant van de politie werden politiecommandanten van districten Genyem, Demta en Ormu gepromoveerd. Hier moesten ze natuurlijk eerst wat voor doen: nl. zoeken naar leden van de TPN/OPM in de desa´s. Geen gemakkelijke taak, want die krijg je niet op een presenteerblaadje en wie moet je dan wel aanwijzen? Ze verzochten hun grote baas om zelf de mensen met behulp van het adathoofd te selecteren. Uiteindelijk lukte het 42 personen aan te wijzen. Deze zgn. TPN/OPM-leden werden door de politiecommandant van de provincie in een mooie zaal ontvangen. Er werd zoals gebruikelijk gebeden voor de samenkomst. Tot hun schrik merkten zij echter dat ze onder valse voorwendselen werden opgeroepen. Zij moesten op de foto terwijl er voor hun voeten diverse wapensystemen van automatische tot eenvoudige karabijnen lagen opgestapeld. De officiële berichtgeving luidt vervolgens dat deze ex-TPN/OPM-ers de wapens inleverden bij de politie, omdat zij nu "terug zijn" in de eenheidsrepubliek NKRI (pangkuan Ibu Pertiwi). Het plan is echter zo doorzichtig dat sommige deelnemers protesteren. Ds. Jantewo uit Genyem zei in een verklaring dat vijf van de geronselde zgn.TPN/OPM-ers zijn gemeenteleden waren, die gedwongen waren mee te doen aan het ceremonieel gebeuren om aan te tonen dat de TPN/OPM niet meer bestaat. Deze oude list werd al vele malen door de Indonesiërs toegepast o.a. in 1969 tijdens het zgn. referendum onder toezicht van de Verenigde Naties. Dat liep verkeerd af voor de Papua´s die tot vandaag de dag onder het juk van Indonesië moeten lijden.

Jacht op TPN/OPM opgevoerd
Aanval op Joweni mislukt De jacht op leden van de TPN/OPM (Vrijheidsbeweging van West Papua met haar Bevrijdingsleger) is de laatste maanden opgevoerd. In het bijzonder tegen de bekende vrijheidsleider Richard Joweni die nog altijd actief verzet biedt tegen de Indonesische overmacht. Recentelijk in de regio Tanah Merah bij Jayapura, opende het leger de aanval op een grot zijnde de vermeende schuilplaats van Joweni. Het leger zou hierbij aanwijzingen hebben gekregen van een ex-TPN/OPM-leider, genaamd Bernardus Paperi. Op aanwijzingen van Paperi bestookte het leger de mogelijke schuilplaats van Joweni met mortieren en automatische geweren. Om bij de grot te komen confisqueerde het leger een auto van een houtzagerij in de buurt. De soldaten waren echter zo kortzichtig om de auto zonder bewaking achter te laten op weg naar de vermeende schuilplaats van de OPM-leider. De OPM-ers zagen daarop hun kans schoon om de auto in brand te steken. De soldaten, die zonder vervoer in de jungle erg kwetsbaar waren, vluchtten daarop met behulp van de bevolking uit het gebied naar hun eenheid in Jayapura. Zij kregen Joweni niet te pakken omdat hij zich op dat moment niet in de grot bevond. Hij had nl. al vernomen via zijn eigen inlichtingendienst, dat het leger onderweg was op zoek naar zijn schuilplaats.

Terugplaatsing van Kopassus in West Papua
In het vliegtuig tijdens mijn terugvlucht van Jayapura naar Jakarta via Timika lees ik in de 'Papua Post' van 21 juli 2003 een interview met de Stafchef van de Landmacht Luitenant Generaal, Ryamizard Ryacudu, die aankondigt dat de beruchte eenheid Kopassus weer terug wordt geplaatst in West Papua. Deze beruchte legereenheid voor de inlichtingendienst die verantwoordelijk was voor de dood van de Papua-leider Theys Hiyo Eluay in de nacht van 10 en 11 november 2001, zal voorlopig in drie plaatsen worden gestationeerd nl. in Jayapura, Wamena en Timika. Het was op aandrang van het volk, dat deze eenheid naar Jakarta werd teruggezonden, juist omdat ze eerder de veiligheid in de provincie in gevaar bracht in plaats van deze te waarborgen. Nu deze eenheid weer in West Papua terugkomt, vreest men voor toenemend geweld en dus meer onveiligheid voor de bevolking. Deze eenheid is berucht door het ensceneren van situaties om de vermeende slachtoffers in handen te krijgen. Ze is berucht door haar brute optreden in heel Indonesië, vooral in onrustige gebieden als West Papua, Aceh en de Molukken. Volgens de generaal zijn in West Papua twee groepen separatisten nl. zij die gewapend verzet bieden tegen de Indonesiërs en een groep zgn. ongewapende separatisten. De eerste groep opereert vanuit de jungle; de tweede groep, de zgn. ongewapende separatisten, bevindt zich overal in de steden en dorpen en is erg moeilijk te bestrijden. Daarom is het belangrijk om het aantal mensen bij de inlichtingendienst te vergroten. Wie moet jacht maken op deze ongewapende separatisten? Volgens Ryacudu moeten alle burgers gezamenlijk de strijd opnemen tegen deze ongewapende separatisten, die de eenheid van de republiek in gevaar brengen. De huidige manschappen zijn volgens hem in staat om de gewapende separatisten de kop in te drukken. Via bevriende activisten krijg ik een kopie van een uitgelekt geheim rapport van de Indonesische Binnenlandse Zaken waarin concrete plannen staan om West Papua-leiders, die de onafhankelijkheid van West Papua nastreven, te liquideren. In het rapport staan alle namen van personen die te zijner tijd op een mysterieuze wijze moeten verdwijnen, lees: gedood worden. Dit zijn leden van het Presidium van de Raad van Papua (PDP) en andere vooraanstaande Papua´s.

Speciale autonomie voor Papua
De Speciale Autonomiewet (UU Nomor 21 Tahun 2001) is al door het Indonesische Parlement (DPR en MPR) aangenomen. De provincie Papua zou dan meer bevoegdheid krijgen om eigen zaken te regelen. Er zou meer geld voor de provincie komen, waardoor de welvaart van de bevolking stijgt. Er is inderdaad een bedrag van Rp 1, 3 triljoen (een getal met 18 nullen) gereserveerd voor de provincie Papua. Een ongelooflijk groot bedrag van ongeveer Euro 130.000.000.000 en dat alleen voor Papua. Het geld wordt echter nog steeds in Jakarta vastgehouden. Waarom? Volgens onderminister Ihkwanuddin Mawardin in de Papua Post van 21 juli 2003 zou het geld nog niet vrijkomen, omdat er nog steeds onenigheid is tussen de bupati´s en de gouverneur over de besteding ervan. De gouverneur, de heer Salossa, beweerde echter dat de autonomie-begroting voor 2003 in de maand juni zou vrijkomen, wat achteraf om bovengenoemde reden niet het geval bleek. Vuilnisbakken op Biak Het geld is hard nodig want de provincie blijft wat ontwikkeling en opbouw betreft behoorlijk achter. De wegen zijn slecht onderhouden, grote gaten in de straten, vooral in de stad Jayapura. Je moet bij het lopen langs het trottoir goed opletten om niet in een immens groot gat te vallen. Ook de weg van Biak-stad naar Noord Biak en Supiori is op sommige plekken niet te berijden en soms moet de chauffeur al zijn rijvaardigheidskunsten tonen om de wagen ook hier niet in een diep gat te rijden. De stad Jayapura is bovendien erg vies en smerig. Iedereen gooit zijn rommel maar op straat omdat er geen vuilnisbakken langs de kant van de weg staan. In Biak is men begonnen met het plaatsen van gele vuilnisbakken, maar ondanks dat wordt toch nog veel vuil gewoon op straat gegooid; men weet -nog- niet beter. Bovendien zijn de vuilnisbakken alleen in het centrum van de stad geplaatst.

Basisbehoeften
Door de overheid is de zgn. sociale woningbouw gesubsidieerd. Aan de dorpelingen van enkele desa´s verstrekt men zinkplaten en cement. Helaas zijn de zinkplaten van inferieure kwaliteit: in 4 á 5 jaar zijn ze weggeroest. De ironie is, dat dezelfde overheid waterbakken verstrekt, om water uit deze roestige zinkplaten op te vangen voor eigen drinkwater. Ik heb de mensen afgeraden om water uit deze roestige dakplaten te drinken. Van betere kwaliteit en wel geschikt voor wateropvang zijn de weliswaar duurdere aluminium dakplaten. Water - bij voorkeur schoon water - is een primaire behoefte voor veel mensen in de wereld, zo ook in veel dorpen en steden in Papua. Toch krijgt de schoon-watervoorziening nauwelijks of helemaal geen aandacht van de overheid, vooral in de dorpen. In de tijd dat we in Biak waren was de droge tijd al geruime tijd aan de gang, zodat in veel dorpen, zoals het kustdorp Sowek, het een groot probleem was om schoon water te krijgen. Er waren diverse waterbronnen in de buurt, maar die gaven zo weinig water dat het nauwelijks genoeg is voor een bevolking van meer dan 2.000. De overheid en particuliere initiatieven zullen in de toekomst meer aandacht aan deze problematiek moeten schenken. Ook in de steden Jayapura en Biak is tekort aan water een probleem geworden. Toevallig herdacht het bedrijf dat verantwoordelijk was voor watervoorziening in Papua, PDAM, op 20 juni 2003 haar 11-jarig bestaan. De directeur van het bedrijf, H. Oemar, gaf in zijn toespraak volmondig toe, dat zijn bedrijf niet in staat was om optimaal haar klanten te kunnen voorzien van schoon water. Hij noemde daarbij een aantal oorzaken, o.a. verminderde watertoevoer uit de bestaande waterbronnen. De oorzaak hiervan is naar mijn mening de wildkap van bossen, waardoor rivieren droog komen te staan, vooral in de droge tijd. Ook de wildgroei van de bevolking door de illegale instroom van Indonesiërs naar de "rijke" provincie is een oorzaak. Deze mensen tappen illegaal water uit de bestaande leidingen met het gevolg dat andere delen van de stad geen water ontvangen. Er zijn stadswijken, o.a. Entrop halverwege Hollandia-Haven (Jayapura) en de vroegere Hollandia-Binnen (nu Abepura), die weken lang verstoken waren van leidingwater. Volgens de bupati (resident) van Jayapura, Habel Suwae, was het bedrijf tot nu toe niet in staat haar sociale en economische functie te vervullen doordat het bedrijf nog met vele problemen opgezadeld zit. De stad Jayapura heeft nog altijd te kampen met gebrek aan elektriciteit. De oude elektrische centrale van de Nederlandse tijd werkt nog altijd, maar levert niet voldoende elektriciteit voor een grote stad als Jayapura met nu zo'n 2 á 300.000 mensen. De stad moet in delen om de beurt verlicht worden. Zo was pas na een bepaald tijdstip ons logeeradres, Dok 9, aan de beurt en moesten we ons tot die tijd met kaarsen redden. Het geeft te denken over de toekomst: wat als de industrie in de stad toeneemt en de behoefte aan energie groter wordt? Het is te hopen dat de overheid vooruit denkt, mocht straks daadwerkelijk de beloofde geldberg ter beschikking komen.

Bronnen:
Papua Post, 21 juli 2003, Cenderawasih Pos, 17 en 20 juni 2003
Eigen waarnemingen

< Vorig | Volgend >
[ Begin pagina | Home | Inhoud archief | Mail ]